Οι κατευθύνσεις της ψυχοθεραπειας

Στη χώρα μας η ψυχοθεραπεία έχει αρχίσει να κερδίζει έδαφος μόλις τα τελευταία είκοσι χρόνια Ο κόσμος δεν είναι ακόμη πολύ εξοικειωμένος μαζί της και επικρατεί μια γενικότερη σύγχυση σε σχέση με τις υπάρχουσες κατευθύνσεις και τις σχολές της ψυχοθεραπείας. Μέχρι ενός σημείου αυτό είναι λογικό, αν σκεφτείτε ότι παγκοσμίως έχουν καταγραφεί περισσότερες από 400 (!) κατευθύνσεις. Θα προσπαθήσω λοιπόν να ξεδιαλύνω λίγο το τοπίο σε σχέση με τις βασικές αρχές των διαφόρων σχολών ψυχοθεραπείας. Παρακάτω θα βρείτε μια βασική κατηγοριοποίηση. Αναγκαστικά έχω παραλείψει πάρα πολλές υποκατηγορίες (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν είναι αξιόλογες). Παραθέτω τις πιο γνωστές μόνο, ώστε να μπορέσετε να πάρετε μια γενική ιδέα.

kat_psy

ΨΥΧΟΔΥΝΑΜΙΚΗ  ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ
Η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία ξεκίνησε από το S.Freud και εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερη θέση σε σχέση με τις άλλες ψυχοθεραπείες. Αυτό οφείλεται α) στο ότι η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία αποτέλεσε τη βάση για πολλές άλλες ψυχοθεραπείες β) στο ότι εξακολουθεί να είναι η πιο κοινά χρησιμοποιούμενη ψυχοθεραπεία και γ) στο ότι η γνώση των ψυχοδυναμικών είναι απαραίτητη προϋπόθεση για κάθε θεραπευτή που έρχεται σε σχέση με ασθενείς.   Ο πυρήνας της ψυχοδυναμικής θεωρίας στηρίζεται στην υπόθεση ότι το παρόν διαμορφώνεται και κυβερνάται από το παρελθόν . Έτσι οι παιδικές εμπειρίες έχουν πρωταρχική σημασία για την ψυχοδυναμική θεραπεία , όχι όμως με τη μορφή ενός συγκεκριμένου ψυχικού τραύματος – όπως λαθεμένα πιστεύεται ακόμη από μερικούς –  ότι δηλαδή κάποιο συγκεκριμένο τραύμα της παιδικής ηλικίας αποτελεί την αιτία της συγκεκριμένης ψυχικής διαταραχής .  Εννοούμε ουσιαστικά τις απειράριθμες διαντιδράσεις ανάμεσα στο παιδί και τις βασικές μορφές της ζωής του – κυρίως τους γονείς – που μέσα από τη βασική αλληλεπίδραση όπως εμπιστοσύνη ή δυσπιστία , σταθερότητα ή αστάθεια , ευχαρίστηση ή πόνος , τιμωρία ή ανταμοιβή διαμορφώνουν τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας , την αίσθηση του εαυτού , τα είδη των αμυντικών μηχανισμών, την ένταση του άγχους, τις συγκρούσεις κτλ. Πολλές από αυτές τις ψυχολογικές διεργασίες λαμβάνουν χώρα ή ωθούνται στο ασυνείδητο , πρόκειται δηλαδή για ασυνείδητες φαντασίες , συναισθήματα , προσδοκίες , μνήμες , τάσεις κτλ.  Φυσικά , σύμφωνα με την ψυχοδυναμική θεωρία , οι ψυχολογικές αυτές διαστάσεις γίνονται ασυνείδητες γιατί θεωρούνται την εποχή της εμφάνισής τους ότι δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτές , π.χ. μητροκτόνος θυμός ενός αγοριού προς την εξουσιαστική και σαδιστική μητέρα του απωθείται στο ασυνείδητο γιατί βρίσκεται σε σύγκρουση με την ανάγκη για φροντίδα και προστασία από τη μητέρα του . Η έννοια της σύγκρουσης λοιπόν είναι βασική για την ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία και αφορά πάντα αντιθετικές και ασυμφιλίωτες δυνάμεις , όπως στο παραπάνω παράδειγμα.  Τόσο η σύγκρουση όσο και οι προσπάθειες ελέγχου της (π.χ. απώθηση), καταναλίσκουν η δεσμεύουν ένα σημαντικό ποσό ενέργειας από το άτομο , οπότε το άτομο δεν μπορεί να ικανοποιηθεί στην εργασία του ή στη διασκέδασή του. Νιώθει άγχος ή κατάθλιψη ή αναπτύσσει συγκεκριμένα συμπτώματα όπως φοβίες, καταναγκασμούς κτλ.

froyd1ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ
Η συχνότητα των θεραπευτικών συνεδριών στην ψυχανάλυση είναι τρεις ως πέντε φορές τη βδομάδα και η διάρκεια της θεραπείας τέσσερα ή και περισσότερα χρόνια.  Η ψυχανάλυση χρησιμοποιεί τον ονομαζόμενο βασικό κανόνα σύμφωνα με τον οποίο ο αναλυόμενος δέχεται να αναφέρει ελεύθερα στον αναλυτή οτιδήποτε αυθόρμητα σκέπτεται και νιώθει χωρίς τίποτε να υποκρύπτει ή να επιλέγει.   Η σωστή παρακολούθηση του βασικού κανόνα οδηγεί στον ελεύθερο συνειρμό , που προσφέρει πλούσιο ασυνείδητο υλικό .  Η ψυχανάλυση βασίζεται στη δημιουργία κατάστασης τεχνητής στέρησης του ασθενή που προάγει την παλινδρόμηση του και την καλύτερη ανίχνευση των συγκρούσεων της παιδικής ηλικίας . Η χρησιμοποίηση του ανακλίντρου με τη σχετική ακινησία που συνεπάγεται , η έλλειψη οπτικής επαφής και επικοινωνίας με τον αναλυτή που κάθεται κοντά αλλά έξω από το οπτικό πεδίο του αναλυόμενου , η έμφαση στον λόγο και όχι στην πράξη , στερούν τον αναλυόμενο από την άμεση ικανοποίηση ή εκτόνωση των επιθυμιών και αναγκών του . Η στέρηση αυτή επιτείνει τις ασυνείδητες επιθυμίες , οι αμυντικοί μηχανισμοί γίνονται πιο εμφανείς και η ανάλυση διευκολύνεται.

ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ  ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΕΣ
Θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι βασικές διαφορές της ψυχαναλυτικής ψυχοθεραπείας από την ψυχανάλυση είναι οι εξής :

1) Ενώ η ψυχανάλυση έχει ως βασικό σκοπό την αποκάλυψη και θεραπευτική επεξεργασία συγκρούσεων της πρώτης παιδικής ηλικίας καθώς αυτές παρουσιάζονται στη μεταβιβαστική νεύρωση , η ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία εστιάζεται κυρίως σε τρέχουσες συγκρούσεις .    2) Ενώ η ψυχανάλυση χρησιμοποιεί τον ελεύθερο συνειρμό και την ανάλυση της μεταβιβαστικής νεύρωσης , η ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία χρησιμοποιεί τεχνικές συνέντευξης και συζήτησης,  που κάνουν λιγότερο συχνά χρήση του ελεύθερου συνειρμού .     3) Ενώ η ερμηνεία της μεταβίβασης είναι η κύρια επικέντρωση της ψυχανάλυσης, η ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία περιορίζεται στην ερμηνεία γενικά πιο επιπόλαιων μεταβιβαστικών αντιδράσεων προς τον ψυχοθεραπευτή.  Η ερμηνεία είναι τόσο πιο συχνή (συμπεριλαμβανόμενης της ερμηνείας και των ονείρων),  όσο πιο αποκαλυπτική είναι η ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία.

Η συχνότητα των συνεδριών στις ψυχαναλυτικές ψυχοθεραπείες  είναι συνήθως  μία (και σπανιότερα δύο)  φορές τη βδομάδα και η διάρκεια της θεραπείας από λίγες βδομάδες ως πολλά χρόνια , συνήθως όμως γύρω στα τρία  χρόνια.  Η σωματική ψυχοθεραπεία που είναι από τους βασικότερους εκπροσώπους του ψυχαναλυτικού μοντέλου, αναλύεται διεξοδικά σε προηγούμενη ερώτηση…

ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΕΣgestalt
Οι ανθρωπιστικές μέθοδοι τονίζουν ιδιαίτερα τρία χαρακτηριστικά της ψυχικής ζωής του ανθρώπου: τη μοναδικότητα, την πολυπλοκότητα και την ικανότητα για ανάπτυξη και ευτυχία. Η θεωρητική αυτή κατεύθυνση έχει ως αφετηρία την άποψη ότι ο άνθρωπος έχει την ικανότητα για αυτοπροσδιορισμό και τη δυνατότητα για αυτό – εξέλιξη.  Σύμφωνα με το ανθρωπιστικό – υπαρξιστικό πρότυπο, τα αίτια της ψυχικής διαταραχής πρέπει να αναζητηθούν στην κοινωνία, στο οικονομικό πολιτικό σύστημα, και όχι στο ίδιο το άτομο.  Η παρέμβαση της παίρνει περισσότερο τη μορφή όχι πλέον της θεραπείας αλλά της βοήθειας για μία ολική προσωπική ανάπτυξη και αυτογνωσία.  Επίκεντρο της θεραπευτικής διαδικασίας δεν είναι τόσο το παρελθόν και οι εμπειρίες του ατόμου από αυτό αλλά το «εδώ και το τώρα».  Η ανθρωπιστική θεραπεία , που είναι ιδιαίτερα μη κατευθυντική και μη ερμηνευτική , βοηθά ακριβώς ν’απελευθερωθεί ο αναλυόμενος από τις διάφορες επίκτητες περιβαλλοντικές ανασχετίσεις και να επιτευχθεί η αυτοπραγμάτωση.  Έτσι , ο θεραπευτής λειτουργεί απλώς σαν καταλύτης που διευκολύνει την ανάπτυξη-ωρίμανση του πελάτη.

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΙΣΗ GESTALT

Η θεραπευτική προσέγγιση Gestalt:fritz-perls

  • Εστιάζει στην υποκειμενική αντίληψη του ατόμου και της πραγματικότητάς του.
  • Βασίζεται στο «εδώ και τώρα» δίνοντας έμφαση στο ότι κάθε άτομο είναι υπεύθυνο για τον προορισμό του.
  • Εστιάζει στο «τί» και «πώς» ο άνθρωπος σκέφτεται, αισθάνεται και πράττει καθώς αλληλεπιδρά με το περιβάλλον του.
  • Ενδιαφέρεται να χτίσει έναν αυθεντικό διάλογο («συνάντηση») στη θεραπευτική σχέση, θεωρώντας τον ως ένα παράγοντα εξέλιξης και θεραπείας.

Βασικός στόχος στη θεραπεία Gestalt είναι να αποκτήσει το άτομο επίγνωση του τί  βιώνει και τί πράττει.  Μέσα από τη διαδικασία της επίγνωσης, το άτομο κερδίζει την κατανόηση του εαυτού του και του περιβάλλοντός του. Γνωρίζει τη δυνατότητα για αλλαγή και την ικανότητά του να κάνει επιλογές ούτως ώστε να ζει μια αυθεντική  ζωή γεμάτη νόημα.  Οι θεραπευτές Gestalt είναι συνεχώς «παρόντες» στη θεραπευτική διαδικασία όπου το Εγώ / Εσύ αποτελεί βασική αξία σε μια θεραπευτική σχέση που βασίζεται στη γνήσια επαφή και όχι σε μια ερμηνεία του θεραπευτή ή τη χρήση στείρων τεχνικών.

Διεύθυνση

house-logo-md Λεωφ. Κηφισίας 25
115 23, Αμπελόκηποι , Αθήνα
phone-logo-md 210 6422 522
6942 555 697
email_logoinfo@nikospanos.gr