Ψυχίατρος ή Ψυχοθεραπεία?

froyd1ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ – ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ – ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ

Η κοινώς γνωστή ελληνική ρήση «είσαι ό,τι δηλώσεις» εκφράζει δυστυχώς μια πραγματικότητα και επισημαίνει το κενό του κρατικού ελέγχου. Δεν είναι καθόλου λίγα τα παραδείγματα  διαφόρων επαγγελματιών (π.χ. κοινωνικών λειτουργών, νοσηλευτών, οικογενειακών συμβούλων ή και άλλων συναφών επαγγελματικών κλάδων) που αυτό-προσδιορίζονται ως ψυχοθεραπευτές ή και ψυχαναλυτές.  Ας δούμε όμως εν συντομία με τι ακριβώς ασχολείται η καθεμιά από τις επιστήμες του ψυχιάτρου, του ψυχολόγου και του ψυχοθεραπευτή και ποιες είναι οι διαφορές τους.

Ο ψυχίατρος είναι ιατρός, που έχει ειδικευτεί στην ψυχιατρική και επομένως ο μόνος που μπορεί να συνταγογραφήσει.  Σύμφωνα με ορισμό που δίνει το Βρετανικό Σύστημα Υγείας (NHS), η ψυχιατρική αφορά στη μελέτη των ψυχικών διαταραχών, στη διάγνωση, θεραπεία και πρόληψη αυτών.   Το επάγγελμα του ψυχιάτρου είναι νομικά κατοχυρωμένο στην Ελλάδα και η άσκησή του απαιτεί την σχετική άδεια από το υπουργείο υγείας.  Η βασική του αρμοδιότητα του ψυχιάτρου θα λέγαμε ότι είναι να κάνει την ψυχιατρική διάγνωση.  Αυτό γίνεται με βάση την εμπειρία του και το Διαγνωστικό Στατιστικό Εγχειρίδιο για τις Ψυχικές Διαταραχές (DSM).  Στη συνέχεια παρακολουθεί τον ασθενή που χρίζει φαρμακευτικής αγωγής με μια συγκεκριμένη συχνότητα και προσαρμόζει ανάλογα τη δοσολογία.  Ουσιαστικά δηλαδή ο ψυχίατρος απευθύνεται σε ασθενείς που η βαρύτητα της κατάστασής τους είναι αυξημένη και συνήθως είναι μη λειτουργικοί στην καθημερινότητά τους.  Βεβαίως υπάρχουν και κάποιοι με πιο ελαφρά προβλήματα που μπορεί να χρειαστούν φαρμακευτική αγωγή για ένα μικρό χρονικό διάστημα, έπειτα από μια εξαιρετικά στρεσογόνα κατάσταση που βίωσαν.  Στην Ελλάδα, το πτυχίο ψυχιατρικής και η άδεια άσκησης ψυχιάτρου δεν προϋποθέτει εκπαίδευση σε ψυχοθεραπεία.  Οπότε κάποιος  ψυχίατρος είναι πιθανό να μην έχει κατάρτιση στην άσκηση ψυχοθεραπείας με ασθενείς.

Ο ψυχολόγος είναι εξ’ ορισμού αυτός που ερευνά τις ψυχικές και νοητικές λειτουργίες, τον ανθρώπινο ψυχισμό. Έχει δηλαδή στόχο να εξερευνήσει τον εσωτερικό κόσμο του  ανθρώπου και να κατανοήσει την ανθρώπινη συμπεριφορά μέσα στο κοινωνικό γίγνεσθαι και τις γενεσιουργές αιτίες της.  Το Βρετανικό Σύστημα Υγείας (NHS) ορίζει την ψυχολογία ως την μελέτη των ανθρώπων: πως σκέφτονται, πως ενεργούν, αντιδρούν και αλληλεπιδρούν.  Η ψυχολογία ασχολείται με όλες τις πτυχές της συμπεριφοράς και τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τα κίνητρα που διέπουν αυτή τη συμπεριφορά.   Σαν επιστημονικός κλάδος, η ψυχολογία ενδιαφέρεται καταρχήν για τη φυσιολογική λειτουργία των ψυχικών και νοητικών φαινομένων και έχει εξερευνήσει τομείς όπως η μάθηση, η μνήμη και η φυσιολογική ανάπτυξη των παιδιών.
Οι ψυχολόγοι ασχολούνται με τη συμπεριφορά τού ανθρώπου και τις ψυχικές – νοητικές λειτουργίες του.  Μπορούν να ειδικευτούν σε επί μέρους τομείς όπως: διάγνωση και θεραπεία ψυχικών διαταραχών (κλινική ψυχολογία), θέματα που σχετίζονται με την εκπαίδευση (σχολική ψυχολογία), την κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών (κοινωνική ψυχολογία) και την επαγγελματική ζωή π.χ. επαγγελματική εκπαίδευση, επιλογή προσωπικού, επαγγελματικός προσανατολισμός (εργασιακή ψυχολογία).
Το επάγγελμα του ψυχολόγου είναι νομικά κατοχυρωμένο στην Ελλάδα και η άσκησή του απαιτεί τη σχετική άδεια από το Υπουργείο Υγείας. Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, «Ο ψυχολόγος στην άσκηση του επαγγέλματός του ερευνά και αξιολογεί την προσωπικότητα και τη συμπεριφορά του ανθρώπου και εργάζεται με τις καθιερωμένες αρχές και μεθόδους της Επιστήμης της Ψυχολογίας για την αξιοποίηση και βελτίωσή τους..» (άρθρο 1 του νόμου 991/79).

Ο ψυχολόγος ασχολείται επίσης με την έρευνα της ψυχολογίας και τη διδασκαλία της σε ακαδημαϊκό επίπεδο.   Στην Ελλάδα, το πτυχίο ψυχολογίας και η άδεια άσκησης επαγγέλματος ψυχολόγου δεν προϋποθέτει εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία. Ο ψυχολόγος, λοιπόν, είναι πιθανό να μην έχει κατάρτιση στην άσκηση ψυχοθεραπείας. Όπως και να’ χει, ο ψυχολόγος δεν είναι ιατρός ούτε ψυχίατρος και δεν χορηγεί φάρμακα.

happinΟ ψυχοθεραπευτής τέλος, είναι ένας ειδικός ψυχικής υγείας που έχει εκπαιδευτεί σε τουλάχιστον μία ψυχοθεραπευτική προσέγγιση και χρησιμοποιεί αυτή την κατάρτιση για να ασκήσει την ψυχοθεραπεία σε άτομα ή σε ομάδες, ζευγάρια και οικογένειες.  Η εκπαίδευσή του είναι αυτόνομη, τουλάχιστον τετραετής και πληρεί τα κριτήρια της πλήρους εκπαίδευσης.  Είναι επί της ουσίας, αυτός που καλείται να αλληλεπιδράσει με το άτομο σε τακτική βάση και να το οδηγήσει με ασφάλεια στη λύση του προβλήματος.  Ο ψυχοθεραπευτής έχει ως στόχο να βοηθήσει το άτομο να κατανοήσει καλύτερα τις δυσκολίες ή τη δυσφορία του και να συνειδητοποιήσει από που πηγάζουν.  Επίσης, να το διευκολύνει να βρει πιο κατάλληλους τρόπους αντιμετώπισής τους και ενδεχομένως να κάνει αλλαγές στον τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς του προς αυτή την κατεύθυνση. Η ψυχοθεραπευτική διαδικασία περιλαμβάνει τη διερεύνηση συναισθημάτων, πεποιθήσεων, σκέψεων και γεγονότων που σχετίζονται μ’ αυτά, συχνά απ’ την παιδική ηλικία και την προσωπική ιστορία του ατόμου.  Αυτό γίνεται μ’ ένα δομημένο και ασφαλή τρόπο, δεδομένης της κατάρτισης και εμπειρίας του ψυχοθεραπευτή.

Το Βρετανικό Σύστημα Υγείας (NHS) διευκρινίζει ότι ο ψυχοθεραπευτής μπορεί να προέρχεται από το χώρο της ψυχιατρικής  ή της ψυχολογίας, χωρίς  αυτό να είναι δεσμευτικό.  Πολλοί ψυχοθεραπευτές προέρχονται από άλλους επαγγελματικούς χώρους.  Αυτό που καθορίζει την επαγγελματική επάρκεια του ψυχοθεραπευτή είναι η εξειδικευμένη –εις βάθος– εκπαίδευση, σε τουλάχιστον μία ψυχοθεραπευτική προσέγγιση.
Ο ψυχοθεραπευτής δεν είναι γιατρός ούτε ψυχίατρος και δεν έχει δικαίωμα συνταγογράφησης φαρμάκων.  Αν χρειαστείτε φάρμακα θα σας παραπέμψει σε ψυχίατρο και θα συνεργαστεί μαζί του στη λεγόμενη Συνδυαστική Θεραπεία (φάρμακα και ψυχοθεραπεία).

Στην Ελλάδα δεν υπάρχει επίσημη αναγνώριση και κατοχύρωση του επαγγέλματος του ψυχοθεραπευτή από το Κράτος.  Η Εθνική Εταιρεία Ψυχοθεραπείας Ελλάδας (ΕΕΨΕ) πιστοποιεί τους ελληνικούς εκπαιδευτικούς οργανισμούς στις επιμέρους προσεγγίσεις ψυχοθεραπείας, σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές που θέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση Ψυχοθεραπείας (EAP).  Η αποφοίτηση από έναν πιστοποιημένο εκπαιδευτικό οργανισμό, εξασφαλίζει την απαραίτητη εκπαίδευση – κατάρτιση για έναν ψυχοθεραπευτή.  Επιπλέον, η ιδιότητα του μέλους σ’ έναν επαγγελματικό σύλλογο ψυχοθεραπευτών διασφαλίζει περαιτέρω, την επαγγελματική επάρκεια ενός Ψυχοθεραπευτή, γιατί σημαίνει ότι ο εν λόγω ψυχοθεραπευτής πληροί όλες τις προϋποθέσεις κατάρτισης, ικανότητας, εμπειρίας που υπαγορεύει ο σύλλογος (σύμφωνα με διεθνείς προδιαγραφές) και επιπλέον υπόκειται στον Κώδικα Ηθικής Δεοντολογίας της για την προστασία των θεραπευόμενων.

Με γνώμονα τα ανωτέρω, συμπεραίνουμε πως για να είναι κάποιος ψυχοθεραπευτής είναι απαραίτητο:

1)  Να έχει ολοκληρώσει με επιτυχία μια πλήρη ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση σε αναγνωρισμένη ψυχαναλυτική εταιρεία.
2)  Να έχει ολοκληρώσει και ο ίδιος την ψυχανάλυσή του ή κάποια άλλη μορφή ψυχοθεραπείας με εγκεκριμένο ψυχοθεραπευτή.
3)  Να έχει αποκτήσει την απαραίτητη εμπειρία κάνοντας εποπτεία με εγκεκριμένο επόπτη.

Κάποιοι θεραπευτές τέλος, τονίζουν πως εξίσου σημαντικό με την εκπαιδευτική και επαγγελματική κατάρτιση είναι να πρόκειται για έναν ισορροπημένο άνθρωπο με καλοσύνη και ηθικές αρχές.

Συνοψίζοντας:
• Οι ψυχολόγοι και οι ψυχοθεραπευτές δεν είναι γιατροί, ούτε μπορούν να χορηγήσουν φάρμακα.
• Οι ψυχίατροι είναι γιατροί με ειδίκευση στην ψυχιατρική και μπορούν να χορηγούν φάρμακα.
• Οι ψυχοθεραπευτές δεν είναι και δεν θα πρέπει να θεωρούνται ιατροί, ψυχίατροι ή ψυχολόγοι.

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να ανατρέξετε και στις παρακάτω πηγές:

National Health Service UK, NHS Careers
UK Council for Psychotherapy – UKCP

Διεύθυνση

house-logo-md Λεωφ. Κηφισίας 25
115 23, Αμπελόκηποι , Αθήνα
phone-logo-md 210 6422 522
6942 555 697
email_logoinfo@nikospanos.gr