Το παγκόσμιο σύστημα εκπαίδευσης των σκλάβων

aduΗ πρώτη φορά που κατάλαβα ότι κάτι πάει πολύ στραβά με την εκπαίδευση στη Δύση, ήταν όταν διάβασα αυτό το μικρό ποίημα, με το οποίο ο Νίκος Καββαδίας κλείνει την ποιητική του συλλογή «Μαραμπού»:

——————————–

“Παραλληλισμοί”
Τρία πράματα στον κόσμο αυτό, πολύ να μοιάζουν είδα.
τα ολόλευκα μα πένθιμα σχολεία των δυτικών,
των φορτηγών οι βρώμικες σκοτεινιασμένες πλώρες
και οι κατοικίες των κοινών, χαμένων γυναικών

Έχουνε μια παράξενη συγγένεια και τα τρία
παρ’ όλη τη μεγάλη τους στο βάθος διαφορά,
μα μεταξύ τους μοιάζουνε πολύ, γιατί τους λείπει
η κίνηση, η άνεση του χώρου και η χαρά.
——————————-

Συνειδητοποίησα τότε πως δεν υπάρχει πράγματι καμία χαρά στους μαθητές, σε σχέση πάντοτε με την εκπαιδευτική διαδικασία. Και χωρίς χαρά η υπέρτατη διαδικασία της μόρωσης εκφυλίζεται σε μια στείρα, καταναγκαστική συσσώρευση περιττών γνώσεων. Αναρωτήθηκα λοιπόν πως έφτασαν τα πράγματα εδώ που είμαστε σήμερα…

Πολλά παιδιά αυτή τη στιγμή δεν μπορούν να δουν καν το λόγο, για τον οποίο πηγαίνουν στο σχολείο. Το πρόβλημα είναι πως προσπαθούμε να συναντήσουμε το μέλλον, κάνοντας αυτό που γινόταν στο παρελθόν. Όταν εμείς πηγαίναμε στο σχολείο, πιστεύαμε στο σενάριο που έλεγε πως, αν δουλέψεις σκληρά και καταφέρεις να αποκτήσεις ένα πτυχίο, θα έχεις μια καλή δουλειά. Τα παιδιά μας δεν το πιστεύουν αυτό πια. Και καλά κάνουν για να είμαστε ειλικρινείς. Είναι βέβαια καλύτερα να έχεις ένα πτυχίο από το να μην έχεις, αλλά δεν είναι εγγύηση πια. Και ειδικότερα, δεν είναι εγγύηση αν κατά τη διαδρομή μέχρι το πτυχίο αυτό, αφήσεις στην άκρη ότι θεωρείς ότι είναι σημαντικό για σένα.
Το τρέχον εκπαιδευτικό σύστημα το συνέλαβαν, το σχεδίασαν και το οικοδόμησαν για μια διαφορετική εποχή (18ος & 19ος αιώνας). Προέκυψε μέσα από τη διανόηση του Διαφωτισμού και τις οικονομικές περιστάσεις της Βιομηχανικής επανάστασης. Πριν από το μέσο του 19ου αιώνα δεν υπήρχαν συστήματα δημόσιας παιδείας. Βέβαια μπορούσες να προσλάβεις έναν παιδαγωγό, ή να μορφωθείς στους Ιησουίτες αν είχες τα χρήματα. Αλλά η δημόσια παιδεία, πληρωμένη από τη φορολογία, υποχρεωτική για όλους, και δωρεάν στα σχολεία, ήταν μια επαναστατική ιδέα.

Η άποψη τώρα, εκείνης της εποχής σχετικά με τη μόρφωση, ήταν πως η πραγματική ανθρώπινη διανόηση θα πρέπει να έχει κάποιου είδους μαθηματικό συλλογισμό και γνώση των μεγάλων κλασσικών συγγραφέων. Αυτό βρίσκεται βαθιά μέσα στο DNA της δημόσιας εκπαίδευσης. Καθώς επίσης κι ότι υπάρχουν δύο τύποι ανθρώπων, οι ακαδημαϊκοί και οι μη ακαδημαϊκοί. Έξυπνοι άνθρωποι και όχι έξυπνοι. Η συνέπεια αυτού είναι πως πολλά ευφυή άτομα νομίζουν πως δεν είναι ευφυή, επειδή κρίθηκαν σε σχέση με αυτό το διανοητικό πρότυπο.

Τα παιδιά μας ζουν στην πιο έντονα γεμάτη με ερεθίσματα περίοδο της ιστορίας του πλανήτη. Πολιορκούνται με πληροφορίες από όλες τις πλευρές. Από υπολογιστές, από έξυπνα κινητά, από διαφημιστικές πινακίδες, από εκατοντάδες τηλεοπτικά κανάλια, από φαντασμαγορικά νέα παιγνίδια, κλπ. Και μετά τα τιμωρούμε επειδή αφαιρούνται. Από τι? Από τα βαρετά πράγματα του σχολείου ως επί τω πλείστον. Έτσι παρατηρούμε στις μέρες μας τη μάστιγα του ADHD (ATTENTION DEFICIT HYPERACTIVITY DISORDER) ή ΔΕΠΥ στα Ελληνικά (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας). Ίσως μάλιστα δεν είναι σύμπτωση που οι περιπτώσεις ΔΕΠΥ αυξήθηκαν παράλληλα με την αύξηση των τυποποιημένων διαγωνισμάτων.

Επιπλέον, το πρότυπο του δασκάλου κλονίζεται ανεπανόρθωτα.  Κανείς δάσκαλος δεν μπορεί να ξέρει περισσότερα από το ίντερνετ!  Το 18ο αιώνα οι δυσεύρετοι τότε διδάσκλαοι κατείχαν πολλαπλάσιες γνώσεις από τους μαθητές τους.  Οι σπουδαστές είχαν πραγματικά πολλές γνώσεις να πάρουν από αυτούς.  Η κατάρτισή τους ενέπνεε το σεβασμό στους μαθητές.  Στις μέρες μας δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο.

Καθώς περνάμε τα παιδιά μας από την εκπαίδευση, τα αναισθητοποιούμε. Η αισθητική εμπειρία είναι αυτή όπου οι αισθήσεις σου λειτουργούν στο μέγιστό τους. Όταν είσαι παρών στη συγκεκριμένη στιγμή, όταν συντονίζεσαι με τον ενθουσιασμό αυτού που βιώνεις, όταν είσαι απολύτως ζωντανός. Αναίσθητος είσαι όταν κλείνεις τις αισθήσεις σου, όταν νεκρώνεις τον εαυτό σου σε αυτό που συμβαίνει. Νομίζω πως θα έπρεπε να κάνουμε ακριβώς το αντίθετο. Δεν θα έπρεπε να κοιμίζουμε τα παιδιά μας αλλά να τα αφυπνίζουμε σε αυτό που έχουν μέσα τους. Αλλά το μοντέλο που έχουμε κληρονομήσει από τις προηγούμενες γενεές δεν βοηθά σε αυτό. Στην Αμερική έχουν φτάσει στο σημείο να χορηγούν σε παιδιά Ritalin & Adderall, και άλλα πολύ σοβαρά και μερικές φορές επικίνδυνα φάρμακα, για να συγκεντρωθούν και να ηρεμήσουν. Στην ουσία αυτά τα φάρμακα προκαλούν στα παιδιά αναισθησία… Για τα αγόρια δε, η εκπαίδευση αυτή ολοκληρώνεται με τη στρατιωτική θητεία. Όλοι οι άντρες νομίζω θα θυμούνται πόσο ταιριάζει το σύστημα της στρατιωτικής “εκγύμνασης” με αυτά που περιγράφονται παραπάνω.
Έχουμε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που έχει σχεδιαστεί για το συμφέρον της βιομηχανοποίησης και κατ’ εικόνα της! Τα σχολεία είναι πάνω κάτω οργανωμένα σε εργοστασιακές γραμμές: κουδούνια και διαλλείματα, ξεχωριστές εγκαταστάσεις, ειδικευμένες σε ξεχωριστά θέματα. Ακόμη μορφώνουμε τα παιδιά μας σε φουρνιές. Τα εντάσσουμε στο σύστημα σε ηλικιακές ομάδες. Γιατί το κάνουμε αυτό? Γιατί υπάρχει αυτή η υπόθεση ότι το πιο σημαντικό πράγμα που έχουν τα παιδιά κοινό, είναι η ηλικία τους? Είναι σαν το πιο σημαντικό πράγμα σχετικά με αυτά να είναι η ημερομηνία παραγωγής τους… Υπάρχουν όμως παιδιά που είναι πολύ καλύτερα από άλλα παιδιά της ίδιας ηλικίας σε διαφορετικούς κλάδους. Ή σε διαφορετικές ώρες της ημέρας, ή καλύτερα σε μικρότερες ομάδες αντί σε μεγαλύτερες. Ή μερικές φορές είναι καλύτερα όταν είναι μόνα.
Αν σε ενδιαφέρει στ’ αλήθεια το μοντέλο της μάθησης, δεν ξεκινάς από μια νοοτροπία γραμμής παραγωγής. Η εκπαίδευση είναι μια πολύ ιδιαίτερη διαδικασία. Έχει να κάνει με την εξατομίκευση κι όχι με την τυποποίηση. Πιστεύω λοιπόν προς πρέπει να κινηθούμε προς την ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση. Πρέπει να αλλάξουν τα πρότυπα.
Ο sir Κen Robinsοn προτείνει την υπέρβαση του κομφορμισμού και της γραμμικότητας που χαρακτηρίζει την εκπαίδευση. Αυτά εξυπηρετούσαν τα δεδομένα και τις ανάγκες της βιομηχανικής εποχής, που όμως έχει παρέλθει. Έχει κάνει (ο Κ. Robinsοn) μια θαυμάσια μελέτη για την αποκλίνουσα σκέψη. Η αποκλίνουσα σκέψη δεν είναι το ίδιο με τη δημιουργικότητα. Δημιουργικότητα είναι η διαδικασία του να έχεις γνήσιες ιδέες που να έχουν αξία. Η αποκλίνουσα σκέψη δεν είναι συνώνυμο, αλλά μια απαραίτητη ιδιότητα της δημιουργικότητας. Είναι η ικανότητα να βλέπεις πολλές απαντήσεις σε μια ερώτηση, καθώς και η δυνατότητα να έχεις πολλούς διαφορετικούς τρόπους να ερμηνεύσεις μια ερώτηση, να σκέφτεσαι όχι μόνο με γραμμικούς ή συγκλίνοντες τρόπους, αλλά να βλέπεις πολλαπλές απαντήσεις αντί για μία. Είναι μια διαδικασία που παραδοσιακά ήταν πολύ ανεπτυγμένη στην Ελλάδα: η “πατέντα”. Υπάρχουν και εξετάσεις γι’ αυτό. Ένα απλό παράδειγμα θα ήταν να ερωτηθούν οι άνθρωποι πόσες χρήσεις μπορούν να σκεφτούν για έναν συνδετήρα. Οι περισσότεροι άνθρωποι θα μπορούσαν να σκεφτούν 10 ή 15. Άνθρωποι που είναι καλοί σε αυτό μπορέι να σκεφτούν 200 χρήσεις. Και το κάνουν λέγοντας «θα μπορούσε ο συνδετήρας να έχει ύψος 60 μέτρα και να είναι φτιαγμένος από αφρώδες λάστιχο?» Σιγά μην έπρεπε να είναι ο συνδετήρας όπως τον ξέρουμε…
Υπάρχουν τεστ λοιπόν για αυτό και έγιναν σε 1500 ανθρώπους, σε ένα πολύ ενδιαφέρον πείραμα που περιγράφεται στο βιβλίο «Μετά το σημείο καμπής». Στο πρωτόκολλο του διαγωνισμού, αν πετύχαινες πάνω από ένα συγκεκριμένο επίπεδο μπορούσες να θεωρηθείς διάνοια στην αποκλίνουσα σκέψη. Το τεστ έγινε σε παιδιά του νηπιαγωγείου. 98% ήταν διάνοιες! Τα ίδια παιδιά επανεξετάστηκαν μετά από 5 χρόνια σε ηλικίες 8 έως 10 ετών. Το ποσοστό ήταν 50%. Τα εξέτασαν για μια κόμη φορά μετά από άλλα 5 χρόνια, όταν ήταν 13 έως 15 ετών και το ποσοστό ήταν μόλις 13%.
Συμπεράσματα:
1) Όλοι σχεδόν έχουμε αυτή την ικανότητα
2) Η ικανότητα αυτή φθίνει καθώς μεγαλώνουμε και εκπαιδευόμαστε!

edu2Πολλά συνέβησαν σε αυτά τα παιδιά καθώς μεγάλωναν, αλλά ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που τους συνέβη είναι ότι εκπαιδεύτηκαν! Ξόδεψαν 10 χρόνια στο σχολείο να τους λένε πως υπάρχει μια μόνο λύση, και βρίσκεται στο πίσω μέρος του βιβλίου και να μην κοιτάξουν και να μην αντιγράψουν γιατί αυτό είναι ζαβολιά. Έξω από το σχολείο αυτό λέγεται συνεργασία αλλά μέσα στο σχολείο …

Δεν ξέρω αν συνειδητοποιούμε τί ακριβώς σημαίνει αυτό. Όπως το αντιλαμβάνομαι εγώ πάντως, αυτό το πρότυπο οδηγεί στην ουσιαστική σκλαβιά, που είναι η υποδούλωση του πνεύματος σε στερεότυπα! Όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά! Το έχουμε ακούσει πολλές φορές αλλά δεν είναι εύκολο να το πράξουμε. Η κοινωνική δομή μας φορτώνει μέσα από την εκπαίδευση με δεκάδες περιοριστικές πεποιθήσεις. Έτσι πριν ακόμη φτάσουμε στην εφηβεία, το μυαλό μας έχει ήδη μάθει να σκέφτεται σε συγκεκριμένα «κουτάκια». Ο άνθρωπος προκειμένου να κάνει ένα εξελικτικό άλμα, πρέπει πρώτα να συλλάβει την ιδέα ότι μπορεί να το κάνει. Όσο λοιπόν η σκέψη μας παραμένει δέσμια σε οποιεσδήποτε προκαταλήψεις, παραμένουμε κι εμείς σκλάβοι του «γνώριμου»! Χρειάζεται να σκεφτούμε επιτέλους διαφορετικά σε σχέση με την ανθρώπινη δυνατότητα. Πρέπει να βγάλουμε τις παρωπίδες, να ξεπεράσουμε αυτή την παλιά αντίληψη για το τι είναι ακαδημαϊκό και τι δεν είναι και να αφήσουμε το πνεύμα μας ελεύθερο.

Επιπλέον πρέπει επιτέλους να αναγνωρίσουμε πως η πιο πετυχημένη εκμάθηση συμβαίνει στις ομάδες και ότι η συνεργασία είναι το υλικό της ανάπτυξης. Αν εξατομικεύουμε τους ανθρώπους και τους ξεχωρίζουμε, και τους κρίνουμε μεμονωμένα, τους ξεκόβουμε από το φυσικό μαθησιακό τους περιβάλλον. Ο Αριστοτέλης το φωνάζει από τα βάθη των αιώνων: είμαστε φύση κοινωνικά όντα! Πολλοί εκπαιδευτικοί το έχουν συνειδητοποιήσει πλέον και το εφαρμόζουν. Αυτές όμως είναι μεμονωμένες περιπτώσεις. Η δημόσια παιδεία παραμένει άκαμπτη σε αυτό.

Υπάρχει εδώ μια ακόμη καίρια ερώτηση, η οποία είναι είναι πως μπορούμε να εκπαιδεύσουμε τα παιδιά μας ώστε να έχουν μια πολιτισμική ταυτότητα (να διαθέτουν δηλαδή τα ξεχωριστά παραδοσιακά χαρακτηριστικά της ελληνικής κοινωνίας), ενώ ταυτόχρονα παραμένουν πολίτες του κόσμου (διαδικασία της διεθνοποίησης). Θα ήθελα να το τονίσω κι αυτό, γιατί όπως το αντιλαμβάνομαι η απώλεια της ταυτότητας ενισχύει την υποταγή στους «αφέντες». Οι φυλακισμένοι είναι όλοι ίδιοι, για να το πω με απλά λόγια. Οι ελεύθεροι άνθρωποι διαφέρουν κι αυτό είναι άρρηκτα δεμένο με τη φύση της ελευθερίας. Έχω δική μου βούληση σημαίνει ότι μπορώ να επιλέξω διαφορετικά από το διπλανό μου. Κάτι τέτοιο οδηγεί στην αυθεντικότητα, που προφανώς είναι τελείως διαφορετική από την ομοιομορφία.

Δεν ξέρω πως θα μπορούσαν να υλοποιηθούν όλες οι παραπάνω ιδέες. Έτσι κι αλλιώς, ο στόχος μου σε αυτό το άρθρο δεν είναι να δώσω τις απαντήσεις, μα να θέσω τα ερωτήματα. Πιστεύω ωστόσο ακράδαντα ότι όσο κρατάμε την εκπαίδευση «αγκυλωμένη» στα πρότυπα του παρελθόντος ο πολιτισμός μας θα φθίνει.

Διεύθυνση

house-logo-md Λεωφ. Κηφισίας 25
115 23, Αμπελόκηποι , Αθήνα
phone-logo-md 210 6422 522
6942 555 697
email_logoinfo@nikospanos.gr